* Kitap Adı : Konuştum ve Ruhumu Kurtardım * Yan Başlık : Dixi Et Salvavi Animam Meam * Yayınevi : Akademisyen Yayınevi * Yazar : Anonim * Basım Yılı : 2026 * Basım Yeri : Ankara * ISBN : 978-625-375-949-0 * Toplam Sayfa : 918 * Hazırlayan : İlhan Er * Ebat : 160x235 mm * Arşiv : Yok

Muhsine HELİMOĞLU YAVUZ... Akademisyen, Halkbilimci, Yazar; “O bir Efsane Avcısı ve bir Masal Doktoru”...

Muhsine HOCA'yla, 90'lı yıllarda Kadıköy’de PTT’nin arkasında açılan sahaflar çarşısında yazdığı “Azerbaycan Halk Edebiyatı ile Türkiye Halk Edebiyatı Arasındaki Benzerlikler” adlı kitabı sayesinde tanıştım. Bu kitap tam bir karşılaştırmalı Halkbilim çalışmasıydı. İlk kez gördüğüm bu “Karşılaştırmalı yöntem”le giderek Halkbilimi’ne olan ilgim artmaya başlamıştı. Her iki ulusun halk anlatıları arasındaki bu benzerlikler ilgimi çekmişti. Başka bir gün yine bu sahaflar çarşısından aldığım “Efsanelerimiz-İnönü Üniversitesi Efsane Derleme Yarışması” adlı kitapta, O’nun ödül aldığı “Baho Gölü Efsanesi”yle karşılaştım. Daha sonra Muhsine Hoca'nın diğer kitapları ve Cumhuriyet Gazetesi'ndeki yazılarıyla tanıştım. Yazılarını sağlam veriler üstüne kuruyor ve özellikle alan araştırmalarını temel alan eserlerinde, karşılaştırmalı-analitik bir yöntem kullanıyordu. Akademik konuları edebi bir dille yazıyor ve böylece en zorlu bilimsel metinleri bile daha keyifle okunur ve anlaşılır kılıyordu. Halkbilimi alanında araştırmalarım ilerledikçe, Muhsine Helimoğlu Yavuz'un, Pertev Naili Boratav'ın ardılı ve "Boratav Ekolü"nün sürdürücüsü olduğunu anladım. "Sözlü Halk Anlatılarının Mesaj-İndeksi"ni ilk kez hazırlayarak, Halkbilimi Literatürüne "Helimoğlu Yavuz Mesaj İndeks" olarak geçiren Muhsine Helimoğlu Yavuz, Dünya sözlü halk anlatılarını yukarda da belirttiğim gibi, karşılaştırmalı ve analitik bir yöntemle ele alıyor ve böylece, ulusaldan evrensele ulaşıyordu. Bu yönüyle de ülkemizdeki öteki halkbilimcilerden ayrılıyordu. Geriye dönüp baktığımda anladım ki benim halkbilimine olan merakım O’nunla başlamıştı.

Zamanla sözlü anlatılar ve özellikle efsanelere olan ilgim arttı. Anadolu’da anlatılan efsaneleri Orta Asya’daki sözlü anlatılarla karşılaştırmalı olarak irdeleyen yazılar ve sunumlar hazırladım. Bu araştırmalar sırasında elde ettiğim eski dergileri kendi sitemde yayımlamaya başladım (http://www.halkbilimi.com). Bu projem şu anda da devam etmektedir. Bu sitede yer verdiğim dergilerin, hem makale indekslerini çıkarıyorum, hem de kendim için onları konularına göre sınıflandırıyorum. Böylece kendim için bir arşiv oluşturma çabası ile başlayan bu site giderek başkalarına da hizmet etmeye başlamıştır.

Derken derken, günler böyle geçerken bir de baktım ki Yaşar Kemal “Kadim Dostu” Muhsine Hoca’yı elinden tutup bize (Adana'ya) getirdi !... Hoca “Bir Evren: Yaşar Kemal’in Çukurovası Paneli”’nde (10 Ocak 2023) öyle bir konuşma yaptı ki tüm dinleyiciler ile birlikte beni de “Lâl ü Ebkem” bıraktı... Hoca konuşmasının sonunda Yaşar Kemal’e gönderdiği “mitolojik selam”da şöyle diyordu:

“Egemen güçlerce, yok edilmek üzre boynuna takılan zilin uğursuz sesini, çok anlamlı çınlamalarla yüklü bir çan sesine dönüştürüp, dünyanın dört bir yanına duyuran ‘Sevgili Zilli Kurt’; büyük uğraşlarla doruğa çıkardığı kayasını, tanrıların her geriye yuvarlayışında, yeniden yeniden doruğa çıkaran ve bir gün onların kararına karşın zirvede tutmayı başaran ‘Kutsal Yengi Sisyphos’; küllerinden yeniden doğan ‘Kaknüs, Simurg, Anka, Phonix, Jarpötitsa’; su başlarını tutan devlerin, kendisini yok sayan, giderek yok etmeye yönelik fermanlarını içerde halkının, dışarda da tüm insanlığın ilgisi ve sevgisiyle kuşatarak geçersiz kılan, tek gözlü mitoloji devi ‘Kyklop’; Çukurova Irmakları’nın, yüreğinde yarattığı çırpınışları, okyanus dalgalarına dönüştürüp, bu dalgaların gümbürtüsüyle, insanlığın kıyılarını durmadan döğüp duran ‘Poseidon’; mitleri, masalları, efsaneleri, destanları ve halk hikayelerini kanatlarına alarak, ülkeden ülkeye, yeryüzünün her köşesine saçıp gezen ‘Pegassus’; ülkemin ‘yüz akı’, çağımın ‘Homeros’u, Sevgili Güzel İnsan YAŞAR KEMAL, MERHABA!”

Bu selamdan sonra salonda, dakikalarca süren müthiş bir alkış koptu. Konuşmalar bittiğinde de salon hemen dağılmadı. Uzun süren kutlamalar, sorular ve tanışmalar... Orada, sözleriyle ve duruşuyla Halkbilimi’nin sessiz ama derin ırmağını hatırlatan Muhsine Helimoğlu Yavuz’la tanışmak için sabırla bekledim. Ondan makalelerini kendi sitemde yayımlamak için izin istedim. Bu isteğimi olumlu karşıladı ama beni tanımak, akademik çalışmalara yatkınlığımı ve iş disiplinimi tartmak istediğini anladım (bu sınavı geçmiş olacağım ki sonunda birlikte çalışmaya başladık!). Sonuçta yalnızca Hoca’nın makalelerini benim siteme ekleme kararı almakla kalmayıp, bu birlikte çalışma kararını daha ileri götürdük. Şöyle ki, kitapları dışında çeşitli gazete ve dergilerde yayımlanan tüm yazılarını, bir kitapta toplama projesini oluşturduk. Veee bu karardan sonra biz başladık “pösteki saymaya”, masallardaki gibi birbirine karıştırılmış “bir çuval arpayla buğdayı” ayrıştırıp, sınıflandırmaya. Önümüzde yaklaşık elli yıllık bir ürün hasadı vardı. Bunun için uzun bir zaman telefonda konuşmalar ve yazışmalar yaptık. Projede kullanacağımız yönteme zaman içinde karar verdik.

Projenin ilk aşaması en uzun süren kısmıydı. Hoca’nın kendi web sitesinde (http://www.mhy.info.tr) yer alan makaleler listesini bir excel dosyasına alıp onun üzerinden projeyi takip etmeye başladım. Bu aşamada elimizde olanları bir araya getirmek zorundaydık. Ben Adana’da olduğumdan dolayı ancak yazın İstanbul’a birkaç haftalığına geliyordum. İstanbul’a geldiğimde Muhsine Hoca’nın Teşvikiye’deki evine gidip bütün kütüphanesini ortaya döktük. Bütün makalelerini bulup ayırdık. Sonra da her bir makaleyi sayfa sayfa fotoğrafladım. Bütün salon makale gölüne dönmüştü. Ben de o gölün ortasında onları inceleyen bir balıkçı... Balıkları avlamak yerine o güzelim makalelerin sayfa sayfa fotoğrafını çekiyordum. Adana’ya döndükten sonra bu makalelerin fotoğraflarını alıp tek tek bilgisayar ortamına geçirmeye başladım. Sözcük-sözcük, cümle- cümle... Zaman zaman net çıkmayan fotoğrafları Muhsine Hoca’dan tekrar çekip göndermesini rica ediyordum. Yazışmalarımız hep whatsapp üzerinden devam ediyordu. Deprem bile bu yazışma hızını etkilememişti. Çünkü projenin en ayrıntılı yerlerinde anlamını çıkaramadığımız bir soru işaretini bile sora sora tartışa tartışa yerine oturtmayı başardık.

Ağustos 2024’te Büyükada’da Anadolu Kulübü’nde buluştuk. Dijitalleşen tüm metinlerin çıktıları, sayfa sayfa, Muhsine Hoca’nın önüne serildi. O da büyük bir titizlikle, satır aralarına kendi düzeltmelerini ve notlarını ekledi. Birkaç ay sonra bu notlarla dolu çıktılar bana, Adana’ya ulaştığında, ben de tek tek tüm düzeltmeleri metinlere işledim. Yine aynı yaz, Hoca kendi arşivinde, bugüne değin ulaşamadığımız bazı makalelerini buldu ve sayfaların yine tek tek fotoğraflarını çekip bana gönderdi. Bu yeni metinler de birkaç ay içinde dijital ortama taşındı.

Elinizdeki kitap, işte bu uzun yolculuğun, Halkbilimi’ne verilmiş bir ömrün, emeğin, alın terinin, dökülmüş göz nurunun sabırla ve sevgiyle örülmüş bir ürünüdür.

Her makale, yalnızca akademik bir katkı değil, aynı zamanda halk kültürünün belleğine tutulmuş bir aynadır.

Şimdi, bu sayfalarda, hem bir Halkbilimci'nin ömür boyu biriktirdiği emeğini hem de disiplinin ve bilimsel çalışmanın ortak bir ürününü bulacaksınız. Çünkü biz, yalnızca bir kitap değil, aynı zamanda üç yıl süren bir emekle ortaya çıkan bu eserde, bir dönemin hikayesini de kayda geçirdik.

İlhan Er

• I. BÖLÜM - HALKBİLİMİ YAZILARI
• - “Mesaj İndex” Halk Anlatılarının İleti-Dizini
• - Bilime Düşen Gölge
• - Boratav’ın ‘Çöl Gurbeti’
• - Muhsine Helimoğlu Yavuz’un “Diyarbakır Efsaneleri” Kitabı Hakkında, Orhan Şaik Gökyay’ın Değerlendirme Yazısı
• - Muhsine Helimoğlu Yavuz’un YÖK eliyle, 1987’de Diyarbakır’dan Edirne’ye sürgün edilmesi nedeniyle, “Bu vatan kimin” diye soran, sonra da “Bu vatan toprağın kara bağrında sıra dağlar gibi duranlarındır” diye yanıtlayan Şair ve Eğitimci Orhan Şaik Gökyay’ın, dönemin YÖK Başkan Vekili Profesör Dr.Tahsin Özgüç’e yazdığı mektup
• - Orhan Şaik Gökyay’ın, yine aynı sürgün nedeniyle, Muhsine Helimoğlu Yavuz’a yazdığı mektup
• - Halkbilimindeki Akademisyencikler
• - Halk Anlatılarının Örtük Transaksiyon Yoluyla Psikoterapi Aracı Olarak Kullanılması
• - Mit-Din-Gelenek Aynasında Kadın
• - Nazım Hikmet’in Şiirlerinde Yararlandığı Halk Kültürü-Kültürleri Öğeleri
• - Halk Anlatılarının Sanat ve İnanç Boyutu
• - Halk Anlatılarının Dilin Öğretimine ve Gelişimine Katkıları
• - Sözlü Halk Kültürümüzün Yaşatılması Geliştirilmesi ve Tanıtılması Konusunda İzlenecek Yöntemler ve Öneriler
• - Halk Anlatılarında Mağara Metaforu
• - Kadın Hastalıklarında Halk İnançlarının İşlevi
• - Kıbrıs Ağzı ile Konya-Ereğli Ağızlarındaki Ortak Özellikler
• - Kıbrıslı Türklerin Halk İnanışlarına Karşılaştırmalı ve Analitik Bir Yaklaşım
• - Lefke ve Çevresinde Halk Hekimliği
• - Üç Kıbrıs Efsanesinin İçerdikleri İletiler Açısından Çözümlenmesi
• - Kıbrıslı Türklerin Halk Anlatılarında Yer Alan Mitolojik Motiflerden Bir Kesit
• - Ali Nesim’in Öykülerinde TMT’nin İşlevi ve Ulusal Direniş Bilinci
• - İnsanlığın Ortak Düş Irmakları: Masallar
• - Cumhuriyet Dönemi Masal Araştırmalarına Toplu Bir Bakış
• - Bir Doğu Masalına Gizlenmiş Ütopik Gerçekler
• - Masal Kadınları
• - Türk Masallarında Çocuk İmgeleri
• - Masal ve Çocuk
• - Masalların Dilin Öğrenilmesi ve Geliştirilmesi Bakımından Önemi
• - Masal Anaları
• - Masalların İletileri ve Öteki Sanat Dallarıyla Etkileşimleri
• - Masalın Gerçeği - Gerçeğin Masalı: ‘Padişah Abdülmecit’in Masal Olan Gerçeği
• - Çocuklar İçin Hazırlanacak Masal Kitaplarının İçerik, Dil-Anlatım ve Eğitsel Özelliklerine Genel Bir Bakış
• - Efsanelerin Aynasından Edirne’ye Bir Bakış
• - Diyarbakır Özelinden Hareketle, Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Efsane Derleme Çalışmaları Yaparken Karşılaşılan Sorunlar, Bu Sorunlara Bağlı Olarak Geliştirilen Yöntemler, Öneriler ve Alınan Sonuçlar
• - Diyarbakır Efsaneleri ile Diğer Bazı Ulusların Efsaneleri Arasındaki Ortak Motifler
• - Pirabok-Şubat Karısı Efsanesi
• - Bırkleyn Mağaraları
• - Diyarbakır-Bismil-Kazancı Köyü’nde Düğün Gelenekleri-Berdel Olayı ve Günümüz Türk Edebiyatına Yansımaları
• - “Diyarbakır Ağzı” Üzerine Bir Deneme
• - Diyarbakır ve Çevresinde Tiyatro Olgusu
• - Ninnilerimizden Bir Kesit
• - Nasreddin Hoca Fıkralarında Örtük Transaksiyon-İmalı İletişim
• - Âşık Ferrahi’nin Şiirlerinin Konularına Göre Sınıflandırılması ve Bu Şiirlerde Duygusal Derinlik
• - İlhan Başgöz’ün Türk Bilmeceleri Üstüne Bir Değerlendirme
• - Aşık Sümmani’nin Şiirinde Hüzün Boyutu (Aşık Sümmani (Hüseyin) 1862-1919)
• - Polonya Halk Kültüründen Kesitler
• - Polonya Masalları
• - Polonya Efsaneleri
• - Anadolu’dan Krakow’a-Aziz Maria (Meryem Ana) Kilisesi’nden Ben ü Sen Surları’na ve Nazım’ın “Saman Sarısı”Na Bir Yolculuk
• - Macar Halk Anlatıları ile Türk Halk Anlatıları Arasındaki Benzerlikler
• - Çin Halk Anlatıları ile Türk Halk Anlatıları Arasındaki Ortaklıklar
• - “Bremen Mızıkacıları” Masalının İçerdiği Ekonomik Sosyolojik Psikolojik Etik İletiler Açısından Çözümlenmesi
• - Halk Anlatılarında Pozitif Bir Algı Olarak Yer Alan Geyik Motifi ve Bu Algının Çevre Bilinci Oluşturmadaki Rolü
•  
• II. BÖLÜM - EDEBIYAT VE SANAT YAZILARI
• - Mustafa Kemal Sarışın Kurt
• - Nazım’ın Şiirlerinde Türk ve Dünya Masal Efsane ve Halk Hikayelerinin Etkileri
• - Nazım-Esil-Yesil
• - Yaşar Kemal Epopeden Çağdaş Romana Neler Getirmiştir-Bu Neleri Nerelerden Getirmiştir
• - Yaşar Kemal’in Anlatımında Halk Anlatılarının Etkileri
• - Yaşar Kemal’in Yazın Dünyasına Genel Bir Bakış
• - Yaşar Kemal’in Dil-Anlatımının Sanatsal Boyutu Üzerine Bir İnceleme
• - Yaşar Kemal’in İnce Memed’inde Bahar Olgusu
• - Bayramlar: Sevinç Durakları
• - Biyografik Romanlardan Hareketle “Kişisel Tarih Toplumsal Tarih Midir” Sorunsalı Üzerine Bir Değerlendirme
• - Gençliği Eğitirken Şiddete Hayır
• - Atatürk’ün Kültür ve Sanat Anlayışı
• - Yahya Kemal’in Denizleri
• - Nizami’nin 850 Yıl Öncesinden “Ha” “Hu” Diyen Dizeleri Aracılığıyla İnsanlığa İletileri
• - Göç ve Göçmen Edebiyatında Yer Alan Dramatik İnsan Manzaralarından Bir Kesit
• - Kaytaz-Zade Mehmed Nazım’ın Safa Yahud Netice-i İbtila’sı ile Sami Paşa-Zade Sezai’nin Sergüzeşt’i
• - "Kaştan"lar Kenti Kiev
• - Polonya İzlenimleri
• - Bakü ve Moskova İzlenimleri-1991
• - Bakü İzlenimleri 1992
• - Bosna ve Hersek’in İlk Operalarından “Hasanaginica”nın Librettosunu Oluşturan Ağıtsal Baladın Analitik Bir Yaklaşımla Çözümlenmesi
• - Kitaplar Arasında Bir Gezinti
• - Bir Romanın Efsanevi Coğrafyasında Gezintiler “Amida, Eğer Sana Gelemezsem”
• - Ders Geçme ve Kredi Sistemine Göre Lise Birinci Sınıf ‘Türk Dili ve Edebiyatı’ Kitabının İncelenip Değerlendirilmesi
• - Mehmet Şerif Efendi
• - Şiirin Gizli Gerçeği: ‘Simurg’
• - Aşk Olsun Sana Çocuk, Aşk Olsun
• - Övgüye Dayanıklı Olmak
• - Dövüp Sövme Yerine
• - Bosnalı Kadınlara
• - “Sevgili Uğur” ve Üç Kadın
• - Rüşvetçi Köşedönücü Yetiştirmemenin Yolu
• - Vay Limin
• - Suskuya Yazgılı Ülke
• - Sonsuz İlkbahar
• - Sait Faik’le Söyleşi
• - Sarışın Çocukluk
• - Torunu Halide Edip’i Anlatıyor
• - Matematik Profesörü Ali Nesin Babası Aziz Nesin’i Anlatıyor
• - Ölümle Söyleşi
• - Hızlanan Yıllar
• - Övgü Üzerine
• - Dünyanın Bütün Sabahları
• - Baleylim
• - Ali’nin Babası
• - Kral Çıplak
• - Tarihimizde Bir Rektör
• - Sanat ve Eğitim
• - Üç Denizin Dalgaları
• - Masaldaki “Temizlik”
• - Eğitimimizin ‘Hâl-i Pür-Melâli’
• - Yazara Saygı
• - Şair ile Soprano
• - Bir “Rönesans İnsanı”
• - Boratav Arşivi “Endişesi”
• - Yalnızlığın Ölümü
• - Doktorun Oğlu
• - Şopen’in Kalbi
• - Bir Tutam Kitap, Bin Tutam Aydınlık
• - Halûk’un Babası: Tevfik Fikret
• - Cumhuriyet’in Kadınları
• - Hoşça Kal Ankara
• - Gül Ömer Gül
• - İşte Müzik Devrimi
• - Başka Bir Nesl-i Cedid
• - Çağdaş Bilicilerin Ettiği
• - Çocukluk Dualarım
• - Bir Can Tiplemesi
• - Nâzım’ın “İnce İstanbul”u
• - Gizlenen ‘Ensest’ Sorunu ve Cana Kıyımlar
• - Töreler Kana Doymuyor
• - Yerlerinden Oynatılamayanlar
• - Bir ‘Ensest Çığlığı’
• - Gülersoy’a Yakışan Ödül
• - Rüzgâra Karşı Yürüyen Adam
• - Utanmanız Varsa Utanın
• - Koper ve Kuprum
• - Niyazi Berkes’i Anarken
• - Apostolos Andreas’ın Rahibeleri
• - Kıbrıs Bekliyor
• - Aybifanlı Çocuk: Rauf R. Denktaş
• - Çehov Selamı
• - Hoşça Kalın Kıbrıslı Dostlarım ...
• - Suna Korad’ı da Yitirdik
• - ‘Ey Âlemlerin Rabbi’
• - Üç Fotoğraf Karesi…
• - Kadın Olmanın Dayanılmaz Ağırlığı - 1
• - Kadın Olmanın Dayanılmaz Ağırlığı - 2
• - ‘Çağdışı Çağdaş’ Efsaneler
• - İsa’nın On Bir Öğrencisi
• - Bir Deniz Masalı
• - Fazıl Say ve ‘Çıplak Ayaklı’ Patricia
• - Say Ülkemizin ‘Yakışığı’dır
• - Mustafa Balbay’ın Yelkenlisi Müyesser Yıldız’ın Kedisi
• - Kitapların Efendisi
• - “O, Bir ‘Dil Kuyumcusu’ ve Türkçenin ‘İnce Bir İşçisi’dir.”
• - Sait Faik’ten Çehov’a Büyükada’dan Yalta’ya
• - Börklüce Mustafa Özelinden Hareketle Köylü İsyanlarının ve Liderlerinin Halk Kültüründe ‘Pozitif Eylem/Şahıs Motif’ Olarak Algılanmasına Analitik Bir Yaklaşım
• - Cahit Sıtkı Tarancı
• - Söz Ola