www.halkbilimi.com - Tüfekçi,Nida ; "Uzun Havalar" ; Folklora Doğru ; Ekim / 1969 ; Yıl : 1 ; Sayı : 1 ; Sayfa : 22

Arşiv
Dergiler
Gazete
Kitaplar
Web Siteleri
Tez
Sunum
Fotoğraf
Video
Broşür
İletişim: ilhaner@ilhaner.com

Arama

 

 
 

Bizi Destekleyenler

.


Uzun Havalar

Dergi İndex

Tüfekçi,Nida ; "Uzun Havalar" ; Folklora Doğru ; Ekim / 1969 ; Yıl : 1 ; Sayı : 1 ; Sayfa : 22

Türk halk müziğinin iki büyük dalından biri uzun havalardır. Dizisi bilinen ve dizi içindeki seyri belli, ölçü ve ritm bakımından serbest olan halk ezgilerine uzun hava denilmektedir. Bölgelere göre değişik tavır gösteren uzun havalarımız, toplum vicdanında büyük bir etki yaratacak nitelikte nefis san'at örnekleridir.

Bozlak, maya, hoyrat (horyat), garip, kerem, divan, yanık, kesik, aydos, eğin, kayabaşı, yüksek hava, Türkmeni ve yayla havası değişik bölgelere özgü uzun havalardır.

Uzun havaları kendi içlerinde üç şekilde görüyoruz:

1. Ölçüsüz başlayıp sona erenler (Kışlalar, Diyarbekir dolar şimdi, Duman duman olmuş karşıki dağlar ve diğer bazı bozlaklar yukarıdaki tarife uyarlar).

2. Saz kısımları ölçülü olduğu halde, sözleri serbest olanlar (Çiçek dağ, Elâzığ gelin hoyratı, Divanlar bu konuda ilk akla gelen örneklerdir).

3. Serbest başlayıp sonradan ölçüye girenler (Sûmmani ağzı parçalar, Kayadibi bar imiş, Güzel vasfeyleyim hallerin senin, gibi havalar yukarıdaki tarife uygundur).

Uzun havaların yurt sathında yayılışları şöylece özetlenebilir:

Bozlaklar: Ortan Anadolu bölgesinin karakteristik uzun havalarıdır. Çorum, Yozgat, Ankara, Niğde, Nevşehir, Kayseri, ve Kırşehir illerimizde en makbul örneklerine rastlanır.

Hoyrat: Hoyratlara, genellikle Güneydoğu ve Doğu Anadolu bölgelerinde rastlamaktayız. Bölgelerin kültür alış verişi dolayısiyle bu bölgelere yakın çevrelerde de hoyrat söylenirse de menşei bakımından bir esas teşkil etmezler. Hoyrat denilince akla en güzel cinaslı değişlerin uzun hava tipinde olanları gelir. Söz gelişi:

  Kara gözler
Sürmeli, kara gözler
Oğul!
Hiçbir derdim olmasa
Öldürür, kara gözler.

 

 

Bir başka örnek: Sellerde ayan yeri (uyan yürü)
Sineme dayan yeri (yürü)
Yüz yıl sel gelse oymaz
Bir gün gamı oyan yeri.

 

 

Bir Diğeri: Oku yâra (Yare)
Aç kitap oku yara
Sinemde yer kalmadı
Meğer ok, oku yara

 

Bitmiyecek kadar örnekleri olan hoyratların okunuşlarında usûl, bizde aşık tartışması gibi iddialı olur. örneğin, eğer bir halk sanatçısı "kara gözler" üzerine bir dörtlük söylemiş ise, karşısındaki sanatçı da aynı şekilde, yani "kara gözler" sözünü esas alıp cinas yaparak, cevap vermesi lâzımdır.

Bir örnek : Konu : Ok.

1. Sanatçı: Oku baştan
Aç kitap oku baştan
Yarim mene yar olsa
Geçirirem oku taştan
2. Sanatçı: Oku yeni
Aç kitap oku yeri
Sinemi göz göz etti
Feleğin oku yeri

... Ve böylece uzar gider,

Uzun havaların, bölgelere göre yayılış ve geleneksel durumlarını açıklamak, bize ayrılan yaprakların çok ötesinde bir yekûna varır. Bu bakımdan diğer uzun havalara gelecek yazımızda değineceğiz.


Kategori:
  • 19. Halk Müziği

  • Yer:
  • ---
  •